W listopadzie 1813 roku z powodu przepełnienia zamknięto w Opolu wszystkie funkcjonujące cmentarze. W tym czasie w mieście stacjonowało wojsko, a lazarety były pełne rannych żołnierzy, którzy masowo umierali. Zmarłych grzebano w tymczasowych mogiłach. Kiedy wybuchła epidemia miasto zostało zmuszone do wybudowania nowego cmentarza.

Na nekropolię wybrano lokalizację na Przedmieściu Odrzańskim, poza miejskimi murami. Miejsce to nie cieszyło się zbytnią sławą bo w jej okolicy znajdowała się szubienica. Cmentarz oficjalnie otwarto 19 grudnia 1813 roku. Nekropolia miała służyć katolikom oraz ewangelikom. Aczkolwiek dla obu wyznań przeznaczono osobne miejsca. Ordynacja z 1875 roku wymieniała miejscowości, dla których był przeznaczony cmentarz: Opole, Pasieka oraz miejscowości wówczas położone poza granicami miasta: Grudzie, Malinka oraz dla ewangelików z Groszowic.

W osobnych kwaterach chowano także zmarłych żołnierzy, na tak zwanym Cmentarzu Wojennym (Kriegsfriedhof).

Nieistniejące już groby brytyjskich żołnierzy, poległych podczas Plebiscytu w okręgu Opole, 1922r.

W tym miejscu znajdował się dawniej cmentarz wojenny.

Upamiętnienie poległych żołnierzy brytyjskich, dziś nie ma już śladu po grobach. Fot. z 2017 roku.

Szybko okazało się, że teren jest za mały i w roku 1833, a potem w latach 1872-1873 i 1888 powiększono. Ostatni raz cmentarz powiększono w 1903 roku. Zajmował wówczas powierzchnię 9,25 hektarów. W 1928 roku rozpoczęto budowę nowego cmentarza na Półwsi. Cmentarz przy ul. Wrocławskiej zamknięto w kwietniu 1931 roku. Chociaż zmarłych zaprzestano już chować w listopadzie rok wcześniej. Ze względu na powódź oraz budowę Kanału Ulgi, wody gruntowne były podwyższone, co uniemożliwiało pochówku.

Kaplica cmentarna w latach 1915-1920

W latach 1816-1817 nekropolię otoczono drewnianym płotem, a w roku 1850 murowanym ogrodzeniem. W 1874 roku wybudowano budynek z kaplicą i kostnicą. W budynku tym później mieściła się siedziba spółki „Zieleń Miejska”. Dziś już budynek nie istnieje. W 1901 roku wybudowano dużą gotycką kaplicę cmentarną. Kaplica obecnie znajduje się w rękach prywatnych.

Kaplica cmentarna w 2017 roku

W 1934 roku przez teren cmentarza poprowadzono drogę (obecna ul. Niemodlińska). Zanim powstała droga, przeprowadzono ekshumację ok. 160 grobów na nowy cmentarz, znajdujący się na Półwsi. Niestety nie wszystkie groby przeniesiono. Ekshumacja zwłok w tamtym okresie była bardzo kosztownym przedsięwzięciem. Wiele starych grobów nie miało już opiekunów i stały się tak naprawdę bezimiennymi. Trzeba pamiętać, że mnóstwo osób zginęło podczas wojny trzydziestoletniej oraz licznych epidemii w tamtych czasach. Niektórzy wyjechali za chlebem i nigdy już nie powrócili. Jedynie ekshumacja żołnierzy francuskich została dobrze udokumentowana.

Cmentarz po II wojnie światowej ponownie otwarto. Wówczas przeniesiono piętnaście grobów poległych żołnierzy radzieckich na cmentarz przy ul. Katowickiej. Niemieckie groby przeniesiono do wspólnej mogiły na Półwsi.

Cmentarz działał do grudnia 1963 roku, ale już w latach 40. zlikwidowano jego najstarszą część. Znajdowała się ona w miejscu obecnego placu zabaw i dyskontu Biedronka (dawniej kina Stylowego).

Miejsce po starej części cmentarza.

W 1976 roku zlikwidowano kolejną część, mieszczącą się pomiędzy ul. Niemodlińską a obecnym ogrodzeniem mogilnika. W miejscu tym dzisiaj znajduje się niewielki skwer z ławkami.

Kogo pochowano na cmentarzu?

W starej nieistniejącej już części cmentarza pochowano między innymi pierwszego prezydenta Rejencji Opolskiej, Heinricha Fabiana hrabiego von Reichenbach- Goschütz; dowódcę garnizonu opolskiego, generała porucznika kawalerii Friedricha Jacoba von Holtzendorff; królewskiego nadleśniczego H.L.Hallera.

Obecnie najstarszym grobem jest grób rodziny Süssenbach. Johan Christian Süssenbach (zmarł w 1832 roku) był królewskim nadleśniczym. Pochowany został koło żony Cathriny Ernestin Süssenbach, która zmarła rok wcześniej. Jest to jeden z ciekawszych nagrobków, gdyż jego podstawę stanowi kamienna poduszka.

Grób rodziny Süssenbach Grób rodziny Süssenbach

Na cmentarzu znajdziemy także jedyną kaplicę grobową, należącą do rodziny Beyer. Beyerowie byli właścicielami pierwszej w Opolu cukierni, która znajdowała się na rogu obecnych ulic Koraszewskiego i Katedralnej.

Kaplica rodziny BeyerWnętrze kaplicy rodziny Beyer

Inni mniej lub bardziej znani zmarli i pochowani na „odrzańskim” cmentarzu to doktor Gustaw Hahnn (rodzina Hahnnów zajmowała się browarnictwem); ksiądz Kacper Wrzodek i ksiądz Karol Knosała– proboszczowie kościoła pw. Św. Krzyża, Josef Slowig– właściciel zakładu cukierniczego; Adam Bresiński– pracownik dawnego Domu Polskiego (właściciel sklepu kolonialnego?) i poeta, został potrącony śmiertelnie przez dorożkę; Paul Vogt- radny Opola; Józef Fethk– lekarza i „radca zdrowia”; Johann Form– właściciel dawnego hotelu Form’s; Stanisław Spychalski– współzałożyciel Banku Ludowego (dziś jego imieniem zwie się ul. Spychalskiego); Carl Joseph Jackisch– ekscentryczny malarz kościelny i portrecista, sam zaprojektował swój nagrobek. Przy głównej alei leżą Andrzej i Anna Demarczyk (dziadkowie słynnej piosenkarki Ewy Demarczyk).

Nagrobek księdza Kacpra WrzodkaGrób księdza Karola KnosałyGrób księdza Karola Knosały Grób rodziny Slowig.Grób Stanisława Spychalskiego Józef Poliwoda, powstaniec śląskiJózef Poliwoda, powstaniec śląski Antoni Paliga, sekretarz Prezydium ZW ZMP Opole   Wiktor Gliński, zginął śmiercią tragicznąGrób państwa Demarczyków Pułkownik Leon Bogusławski, kawaler krzyża Virtuti MilitariGrób państwa Bijałdów

Włodzimierz Stanisław Zajączkowski-Prawdzic ur. 1942.04.11 zm. 1945.06.21 Grób rodziny ThillJeden z ciekawszych nagrobków.

Znajdują się tutaj także groby Sióstr Szkolnych de Notre-Dame i Franciszkanek szpitalnych.

Groby Sióstr Szkolnych de Notre-Dame Groby Sióstr Szkolnych de Notre-Dame Groby Sióstr Szkolnych de Notre-Dame Na tablicy pamiątkowej Sióstr de Notre-Dame widać wyraźnie, że niegdyś znajdowały się tam niemieckie napisy. Tablice wykorzystano powtórnie, pisząc inskrypcje po polsku.

Pomnik Sióstr Szkolnych de Notre-Dame Pomnik Sióstr FranciszkanekGroby Sióstr Franciszkanek

Jednak największą zagadką jest grób wybitnej przedwojennej pisarki, Elisabeth Grabowski. Otóż na starej fotografii grób pisarki wygląda zupełnie inaczej. I znajduje się w okolicy starego muru. Natomiast na portalu Fotopolska oraz w kilku lokalnych gazetach widnieją informacje jakoby grób pisarki został na nowo odnaleziony, w dodatku w środkowej części cmentarza. Rzeczywiście na grobie przypisywanym pisarce widnieje portret, który jest podobny do Elizabeth Grabowski ale nagrobek ten należy do rodziny Aloisego Abzug, opolskiego kamieniarza. Warsztat swój Abzug posiadał przy obecnej ul. Ozimskiej (Malapanerstr.) Nagrobek ten wybudowany został w w kształcie okna. Po bokach znajdują się dwie figury płaczek. Obecnie nie ma śladu po tablicy z inskrypcją, która była tu jeszcze w 1985 roku.

Grób Elisabeth Grabowski, 1934 r.Grób Aloisego Abzug i jego żonyPłaczka i portret na grobie Aloisego Abzug i jego żony Podpis Aloisego Abzuga na jednym z nagrobkówReklama zakładu kamieniarskiego Aloizego Abzuga

Jednym z grobów, które łapią za serce jest nagrobek sióstr Jüttner. Marianna Jüttner miała ledwie kilka dni, kiedy zmarła (ur. 01.01.1915, zm.1915), a jej starsza siostra Editha w momencie śmierci ukończone 9 lat (ur. 28.11.1907, zm. 22.03.1917).

Grób Marianny i Edithy Jüttner

Obecnie cmentarz ma powierzchnię ok. 6,5 hektarów. W 1984 roku przeprowadzono inwentaryzację. Doliczono się wówczas 2700 grobów. W 2012 roku prace inwentaryzacyjne wykazały istnienie zaledwie 1872 grobów, w tym około 700 jest bezimiennych.

Pomnik żołnierzy polskichTablica pamiątkowa

Pomnik Poległym Powstańcom Śląskim

Ślady po kulach na jednym z grobów

Tablica informacyjna

Dziś cmentarz z roku na rok niszczeje. Powódź w1997 roku poczyniła ogromne szkody, resztę dopełnili wandale.

Zniszczenia po powodzi w lipcu 1997 roku.

Są plany, aby utworzyć w tym miejscu park kulturowy bądź lapidarium. Niestety w dalszym ciągu wciąż jest nieuregulowana kwestia wpisu cmentarza do rejestru zabytków. Obecnie wpisane są tylko pojedyncze nagrobki.

Ps. Stare zdjęcia pochodzą ze strony: fotopolska.eu