Odra jest główną rzeką, która przepływa przez Opole. Jej długość to 854,3 km, z czego 742 km znajdują się w Polsce. Swoje źródło ma w Górach Odrzańskich, na zboczu wzgórza Fidlův Kopec w Czechach. Dzięki uregulowaniu koryta Odra jest najdłuższą śródlądową drogą wodną w Polsce.

Rzeka Odra w 1896 roku. Okolice Opola.

Nieuregulowana rzeka czyniła ogromne szkody. Większe powodzie w okolicy Opola występowały w latach: 1775, 1785, 1812, 1813, 1819, 1826, 1828, 1831.

Pierwsze próby uregulowania rzeki w obrębie miasta Opole poczyniono w latach 1770- 1780. Prace polegały głównie na budowie wałów przeciwpowodziowych. Natomiast wiadomo, że jaz na Odrze w Opolu-Groszowicach istniał już w 1617 roku. W 1819 roku powstał tzw. protokół bogumiński, który regulował sprawy związane z rzeką. To wówczas ustalono, że rzeka powinna być zabudowana na całej długości oraz odcinki między dopływami powinny mieć jedną, stałą szerokość. W rejencji opolskiej plan przebudowy Odry rozpoczął się w latach 1844- 1858. W 1873 roku powołano Zarząd Regulacji Rzeki Odry z siedzibą we Wrocławiu. W II połowie XIX wieku przeprowadzono kanalizację rzeki, polegającą na budowie stopni wodnych oraz śluz. W Opolu do prac przystąpiono w latach 1880- 1886.

Ruch na Odrze lata 1900- 1940.

W latach 1891- 1911 na Odrze między Koźlem a Lewinem Brzeskim, zbudowano 12 stopni wodnych, między innymi w Opolu, Wróblinie i Dobrzeniu Wielkim.

Śluzę w Opolu- Groszowicach oddano do użytku w 1893 roku. Miało to ogromne znaczenie dla pobliskiej cementowni Josefa Pfitznera oraz kilku mniejszych zakładów. Po rzece zaczęły pływać barki i łodzie z parowym napędem. Z czasem śluza okazała się za mała i w 1911 roku wybudowano drugą większą.

Śluza Groszowice wrzesień 1892 rok. Prace przy wbijaniu pali pod przyszłą śluzę.

1893 r. Opole Groszowice budowa jazu kozłowo- iglicowego.

1894 r. Dom Śluzowego.

Śluza Groszowice luty 1894 rok. Mechanizm wprawiający w ruch wrota śluzy.

Kierowanie śluzą należało do bardzo odpowiedzialnych zadań. Do 1945 roku kierownikiem śluzy (Sschleusemeistrem) był niejaki Gambietz z Groszowic. Śluza była regulowana drewnianymi palami, a kierownik był odpowiedzialny za poziom wody i za bezpieczeństwo żeglujących.

Ciekawostka
W styczniu 1945 roku po zamarzniętej Odrze miał przepłynąć czołg z Rosjanami. Mimo, iż lód był dość gruby, nie wytrzymał ciężaru i jeden z czołgów runął do wody. Legenda mówi, że czołg do dzisiaj znajduje się w rzece. Drugi z czołgów wycofał się, a żołnierze radzieccy z zebranych materiałów (m.in. z dachówek z pustych domów) zrobili przeprawę przez rzekę. Wielu z nich zginęło. Zostali pochowani w miejscy zwanym „Woclawownią”, później ekshumowano ich.

W latach 1978- 1985, na 144,7 kilometrze wybudowano jaz ze śluzą dużą 187,0 x 9,6 m i małą 55,0 x 9,6 m. Do dzisiaj na rzece widać ślady po starym jazie. W 2007 roku w pobliżu śluzy uruchomiono także elektrownię wodną.

Niestety z upływem lat żegluga rzeczna straciła na znaczeniu i dziś coraz trudniej zobaczyć płynącą barkę czy też statek wycieczkowy…

Ps.
Stare fotografie pochodzą ze strony: www.fotopolska.eu