Królewski Sąd Powiatowy

W latach 1837- 1881 Królewski Sąd Powiatowy znajdował się przy ul. Krakowskiej 32, w miejscu obecnego budynku ze sklepem „Delikatesy”. Później w tym miejscu mieściła się szkoła, mieszkania oraz sklep. W 1881 roku sąd przeniósł się do nowo powstałego gmachu przy ul. Książąt Opolskich.

Stary budynek sądu został mocno zniszczony w 1945 roku. W latach 60- tych XX wieku na jego miejscu powstał nowoczesny budynek usługowo- mieszkalny. Elewacja budynku posiadała biało- czarną kolorystykę, przez co nazywano go „Pingwin”. W wyniku kilku remontów obiekt stracił swój charakterystyczny kolor. Obecnie parter budynku, w którym mieścił się sklep czeka na pomysłodawcę.

Królewski Sąd Powiatowy, 1934 r.

 

Królewski Pruski Sąd Krajowy i Administracyjny

Pruski Sąd Krajowy i Administracyjny został zbudowany w latach 1879- 1881. Budynek mieścił się przy dzisiejszej ul. Książąt Opolskich, tuż przed zabudowaniami aresztu śledczego. Obecnie budynek ten nie istnieje. Znajdują się w tym miejscu wieżowce z pawilonem handlowym.

To właśnie tutaj odbył się proces o bestialskie pobicie polskich aktorów przez niemieckich nacjonalistów. 28 kwietnia 1929 roku w ówczesnym niemieckim Oppeln po raz pierwszy wystawiono polską sztukę- operę S. Moniuszki „Halka”. Nie podobało się to narodowym socjalistom, którzy jeszcze przed przyjazdem Teatru Polskiego podburzali mieszkańców, rozrzucając ulotki o treści skierowanej przeciwko Polakom. Treść ulotki (pisownia oryginalna):

„Niemieccy współobywatele!

Polacy ośmielają się wystawić w niemieckim mieście Opolu i na Górnym Śląsku, przynależnym bez zastrzeżeń od czasu plebiscytu z r. 1921 do Niemiec, polską sztukę teatralną. Rzekomo ma to się stać z kulturalnych powodów, w rzeczywistości robią Polacy w ten sposób propagandę polityczną. Nasze republikańskie władze zezwalają na to w mylnem mniemaniu, ze zdołają wytargować w ten sposób korzyści dla Niemców na obecnie polskim Górnym Śląsku.

Zapatrywanie takie jest błędne.

Polacy uciskają Niemców na wschodnim Górnym Śląsku tak czy owak. Kto tam jest Niemcem, uważa się również bez tej pomocy za Niemca, jakim się urodził i jakim został wychowany. Wierność niemiecka nie pozwoli się również po drugiej stronie osłabić, ani przez kłócia szpilkami, ani przez bicie kłonicą. Każdy rozumny człowiek musi przewidzieć, że jest rzeczą niedopuszczalną, by zezwolić na niemieckim Górnym Śląsku na krecią robotę Polaków, za to tutaj naszą pracę patrjotyczną prześladować i przez to zagranicą budzić mylne pojęcie o niemieckim charakterze naszego kraju.

Czy rzeczywiście chce się ułatwić Polsce zamiary zdobywcze? Co za głupota!

My narodowi socjaliści podnosimy najostrzejszy protest przeciwko tej polityce, związanej z brakiem narodowej dumy, z osłabianiem kręgosłupa i z politycznem kupczeniem.

Zamierzamy chronić nasz honor niemiecki i naród niemiecki uczynić tak silnym, abyśmy i braciom naszym po drugiej stronie granicy mogli rzeczywiście dopomóc. Dlatego wzywamy Ciebie, niemiecki współobywatelu, do wstąpienia do naszych szeregów, by stać się bojownikiem o lepsze Niemcy.

Zostań narodowym socjalistą!”

Na łamach „Oberschlesische Tageszeitung” pisano:

„Wydawało się rzeczą niemożliwą, by w tak czysto niemieckim mieście, jak Opole, ułatwiano Polakom ich antyniemiecką propagandę”.

Ówczesny prezydent miasta dr Berger przeczuwając, co się święci, próbował odwołać przedstawienie. Polacy jednak dopięli swego i wystąpili z przedstawieniem. Już w trakcie trwania opery doszło do incydentu z rozrzuceniem przez kilku narodowych socjalistów „cuchnących bomb”. Po przedstawieniu aktorzy wyszli z teatru z zamiarem udania się na dworzec. Jednak przed gmachem teatru czekał na nich tłum około 600 osób. Aktorzy polscy mieli mieć zapewnioną ochronę w drodze na dworzec, jednak nikt z policjantów się nie zjawił. W momencie, gdy pierwsi aktorzy wyszli przed gmach teatru, zostali brutalnie zaatakowani przez nacjonalistów. Przed dworcem na artystów czekała jeszcze większa grupka bojówkarzy, którzy pobili wszystkich aktorów.

W stan oskarżenia postawiono dziesięć osób. Sąd wydał wyrok dwóch tygodni pozbawienia wolności, którą w wyniku drugiej rozprawy (odbyła się w sierpniu 1929 roku) zamienił na karę grzywny. Kolejny proces odbył się w październiku 1929 roku. Wówczas oskarżono dwadzieścia osób. Oskarżeni podczas procesu zachowywali się w sposób lekceważący. Ostatecznie sąd uniewinnił trzynaście osób, sześcioro skazał na karę więzienia od dwóch do sześciu miesięcy, jedną osobę skazano na karę pozbawienia wolności w wymiarze ośmiu miesięcy.

„Górnoślązak” 1 maja 1929 rok.

Z budynkiem sądu wiąże się jeszcze jedna historia pewnego procesu sądowego dwóch polskich lotników: sierżanta Hugo Wolfa i plutonowego Mariana Imieli. 9 stycznia 1931 roku w Opolu wylądowały dwa samoloty. Lotnicy lecieli z Krakowa do Grudziądza i podczas lotu stracili orientację (zastała ich burza śnieżna). W dniu, w którym wylądowali, w ówczesnym Oppeln odbywała się wizyta kanclerza Rzeszy- Heinricha Brüninga. Niemcy potraktowali wizytę lotników jako demonstrację polityczną ze strony Polski. Lotników aresztowano. 31 stycznia 1931 roku odbył się proces, który zakończył się uniewinnieniem Polaków.

Plan rozmieszczenia ówczesnych Sądu Krajowego i Rejonowego (po lewej) oraz Więzienia (po prawej), 1888 r. Nieistniejący Sąd Krajowy, lata 1910- 1914.Polscy aktorzy eskortowani przez policji. Na zdjęciu wejście do budynku sąd, 1929 r.

 

Sąd Rejonowy i Okręgowy

W latach 1896- 1898 wybudowano kompleks budynków koszarowych przy ul. Ozimskiej i Plebiscytowej. Składał się on z budynków mieszkalnych, domu pułkowego, wartowni, magazynu broni, szpitala i kostnicy. Budowa koszar wyniosła ponad 1,8 mln. marek, a budowa szpitala garnizonowego 341 tys. marek. Miasto na ten cel zaciągnęło ogromną pożyczkę.

W latach 1936- 1939 garnizon rozbudowano. Obecnie w budynkach po dawnych koszarach znajdują się Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy. Do niedawna znajdowała się tu również Wojskowa Komenda Uzupełnień (ul. Plebiscytowa 5). Budynek dziś jest własnością prywatną.

Części budynków po koszarach (przy ul. Drzymały) została zaadaptowana na Wyższe Seminarium Duchowne.

Koszary piechoty i podobizna cesarza Wilhelma II, lata 1898-1901.Opole fr. mapki- kompleks koszarowy w1927.

 

Główna siedziba Sądu Okręgowego

Zespół ceglanych budynków na pl. Daszyńskiego został wybudowany w latach 1906- 1907. W jednym z nich mieści się główna siedziba Sądu Okręgowego.

Budynek Sądu Okręgowego i szkoła ewangelicka, lata 1908-1909.Budynek Sądu Okręgowego w budowie (po lewej stronie), lata 1908-1909.

 

Sąd Diecezji Opolskiej

Początkowo sprawy z zakresu prawa kanonicznego kierowano do Sądu w Katowicach. W 1951 roku został powołany Sąd Duchowny (Sąd Biskupi), jako sąd I instancji. Stanowisko oficjała objął ks. Wacław Wycisk. Sąd Biskupi w Opolu znajduje się przy ul. Książąt Opolskich 19.

Sądem II instancji dla sądu opolskiego ustanowiono Sąd Metropolitalny w Krakowie, zaś sądem III instancji- Sąd w Warszawie. W 1972 roku II instancją dla sądu w Opolu został trybunał wrocławski, a sądem III instancji zostało Gniezno.

Początkowo Sąd Biskupi głównie zajmował się wydawaniem dekretów wdowieństwa i potwierdzaniem stanu wolnego kandydatów do małżeństwa. Obecnie najwięcej spraw dotyczy unieważnienia małżeństwa.

Kuria Diecezjalna- Gesellschaftshaus, lata 1900- 1910. Budynek Kurii Diecezjalnej wraz Sądem Biskupim, 2016 r.

 

Wojewódzki Sąd Administracyjny

W roku 2002 zostaje wydane rozporządzenie w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości. W związku z tym 1 stycznia 2004 roku powstał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przy ul. Kośnego 70. W wyremontowanym budynku znajduje się Wydział Informacji Sądowej, I Wydział Orzeczniczy, II Wydział Orzeczniczy, Oddział Administracyjno-Gospodarczy i Spraw Ogólnych a także Oddział Finansowo-Budżetowy. Do chwili powstania WSA w Opolu, opolanie mogli składać skargi na decyzje administracyjne we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, 2016 r.

 

Bibliografia:

Adamkiewicz J. „Etapy rozwoju opolskiego garnizonu wojskowego w latach 1740- 1945” („Almanach miejskiego Opolanin 2002”)

Bogucki A. „Komes w polskich źródłach średniowiecznych”

Dziewulski W., Hawranek F. „Opole. Monografia miasta”, 1975 r.

Hamada A. „Architektura Opola wpisana w dzieje miasta”

Idzikowski F. „Dzieje miasta do 1863”, pod red. ks. S. Baldego, 2002 r.

Kaczmarek R. „Polacy z Górnego Śląska w pułkach pruskich podczas I wojny światowej” (Biuletyn Informacyjny Uniwersytetu Śląskiego z 2014)

Kisielewicz D. „Historyczne uwarunkowania odrębności regionu Śląska Opolskiego”

Kitowicz J. „O sądach niższych szlacheckich i miejskich”

Kloch B. „Zarys dziejów sądownictwa w południowej części Górnego Śląska”

Kniejski O., Sękowski R. „Uchwały sejmiku powszechnego księstw opolskiego i raciborskiego w l. 1564- 1678”

Kowalski G.M. „Zwyczaj i prawo zwyczajowe w doktrynie prawa i praktyce sądów miejskich karnych w Polsce (XVI- XVIII w.)”

Modzelewski K. „Czy opole istniało?”

Modzelewski K. „Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego X-XIII wiek”

Moździoch S. „Funkcje gospodarcze śląskich grodów kasztelańskich w państwie wczesnopiastowskim”

Piekosiński F. „Sądownictwo w Polsce wieków średnich”

Pobóg- Lenartowicz A. „Życie codzienne w miastach śląskich w średniowieczu”

Ptak M.J. „Sąd ziemski Księstwa Opolsko-Raciborskiego w świetle przywileju z 1531 roku”

Sękowski R. „Opole rozwój przestrzenny miasta do końca XVII wieku” (Szkice i wypisy źródłowe)

Sękowski R. „Koniec średniowiecza i kształtowanie się podstaw ustrojowych księstw opolskiego i raciborskiego” (Szkice i wypisy źródłowe)

Sękowski R. „Niełatwe sąsiedztwo. Szkice i wypisy źródłowe z dziejów stosunków sąsiedzkich na pograniczu śląsko-polskim w XVI i XVII wieku”

Spisla O. „Opole w zawierusze czasu”, 1996 r.

Tomczyk D. „Dawne pieczęcie i herb Opola” („Almanach Miejski Opolanin’98”)

Wiszniewski M. „Historya literatury polskiej”

Wójcik M.L. „Dyplomatyka księstwa opolskiego w XIII wieku”

www.sw.gov.pl/pl

www.wiezienia.pl

Dawne zdjęcia pochodzą ze strony: Fotopolska.eu