Pierwotnie władzę sądową sprawował król (książę). Najwyższą instytucją sądowniczą był sąd książęcy (dworski lub wiecowy).

Około 1297 roku w Opolu powstaje rada miejska, składająca się z wójta, radnych i ławników. Zajmuje się administracją a także sądownictwem.

W XIV wieku pojawia się ława wójtowska, a wójt sprawuje władzę ustawodawczą i sądowniczą w mieście.

W XVI wieku powołano zwierzchni sąd ziemski. Opole i Racibórz zostały ustanowione, jako sądy najwyższej instancji i miały odbywać się dwa razy do roku. W Opolu w pierwszą niedzielę Wielkiego Postu, a w Raciborzu w niedzielę przed św. Bartłomiejem.

Na przełomie XVI i XVII wieku funkcjonuje sejmik ziemski. W księstwie opolskim i raciborskim sejmik zbierał się głównie w Opolu oraz Raciborzu, rzadziej w innych miastach (Głogówek, Prudnik).

Jedną z ciekawszych uchwał przyjętych na sejmiku ziemskim, była odpowiedzialność ojca za dorosłego syna. Oznaczało to, że jeśli syn popełni jakieś przestępstwo a nie będzie możliwym, aby odpokutował za swój czyn (np. uciekł), za przestępstwo odpowiada jego ojciec, łącznie z karą więzienia. Później również uchwalono, że w przeciwną stronę prawo to nie działa.

 

Sąd na Wyspie Pasieka

W 1764 roku sąd znajdował się w jednym z budynków zamkowych na wyspie Pasieka. Budynek ten wraz z młynem zamkowym i murami miejskimi rozebrano w latach 1838- 1855.

1a 1730-39 Zamek Piastowski według rysynku Friedricha Bernharda Wernhera

1730-39, Zamek Piastowski według rysunku Friedricha Bernharda Wernhera.

 

Sąd Miejski

W 1809 roku powołano w Opolu Sąd Miejski.

Rejencja opolska w klasztorze dominikanów

W 1816 roku Opole zostaje stolicą rejencji opolskiej. Rejencja stanowiła instancję odwoławczą dla niższego sądu w danym okręgu. Pierwszą siedzibą rejencji były zabudowania dawnego klasztoru dominikanów, które mieściły się na parterze.

Drewniany klasztor dominikanów został wybudowany pod koniec XIII wieku z fundacji księcia Bolka I. Natomiast w połowie XIV wieku wybudowano już murowany. W 1530 roku dominikanie zostali wypędzeni z klasztoru. W 1604 dominikanie wracają do Opola i ponownie zasiedlają klasztor. Po sekularyzacji w 1811 roku klasztor został przeznaczony na biura. W 1845 roku obiekt został kupiony przez ks. Karla Aloisa Gaertha. Umieszczono w nim szpital miejski św. Wojciecha. Po odbudowie ze zniszczeń wojennych, działał tu w latach 1946- 1990 Wojewódzki Szpital Zespolony. W 1996 gmach przejął Uniwersytet Opolski. Po ogromnej przebudowie i modernizacji, która miała miejsce w latach 1998- 2002 roku, mieści się tutaj siedziba rektoratu Uniwersytetu Opolskiego, a budynek nazwano Collegium Maius.

1763 , Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha oraz klasztor dominikanów według rysynku Friedricha Bernharda Wernhera

1763, klasztor dominikanów według rysunku Friedricha Bernharda Wernhera.

1905 , Wilhelmsplatz. Ob. Collegium Maius

1905, dawne zabudowania klasztoru i szpitala, obecnie Collegium Maius.

 

Budynek rejencji na pl. Wolności

Budynek Rejencji został wybudowany dopiero w latach 1830- 1833 na dzisiejszym pl. Wolności, chociaż decyzja o budowie nowego gmachu zapadła już w 1819 roku, a pierwsze plany powstały w 1823 roku. Zostały one jednak odrzucone z powodów finansowych. Budynek został wybudowany przez architekta Günthera z Berlina oraz wykorzystano częściowo projekt Karla Friedricha Schinkla. Gmach rejencji został zniszczony podczas działań wojennych. Rozebrano go w 1955 roku.
1. 1930-39 plan parteru gmachu Starej Rejencji

1930-39, plan parteru gmachu starej rejencji.

1. 1910- 20 Rejencja

1910-20, budynek starej rejencji.

1. 1939 Sala Bankietowa w Rejencji

1939, Sala Bankietowa w starej rejencji.

 

Budynek rejencji na Zamku Piastowskim

W 1860 roku rejencję przeniesiono do Zamku Piastowskiego. W latach 1904- 1906 zamek zostaje przebudowany i powiększony o skrzydło południowo- zachodnie. W latach 1928- 1931, decyzją ówczesnego prezydenta rejencji opolskiej Alfonsa Proskego, zamek zostaje rozebrany.

2. 1859 , Rysunek Zamku Piastowskiego. Autorem jest ówczesny nauczyciel rysunku w opolskim gimnazjum, Seraphim Buff

1859, Zamek Piastowski. Autorem jest ówczesny nauczyciel rysunku w opolskim gimnazjum, Seraphim Buff.

 

Urząd Wojewódzki

W miejsce wyburzonego zamku wybudowano nowy budynek rejencji. Powstał on w latach 1931- 1933. Projektantem był architekt Lehmann. Gmach składa się z budynku głównego, łącznika oraz dwóch skrzydeł bocznych.

 

3. Nowy gmach rejencji 1932 i Wieża Piastowska Szparag Proskego

1932, nowy budynek rejencji w budowie.

3. Nowy gmach rejencji 1934- 1938

1934- 1938, nowy gmach rejencji.

 

Jest to przykład modernistycznej, bardzo nowoczesnej architektury. Wewnątrz budynku znajduje się winda osobowa tzw. Paternoster, która porusza się cały czas ruchem okrężnym, z tą samą prędkością.

3. Paternoster animacja

Tak działa winda “Paternoster” (kliknij w obrazek). Fot. Wikipedia

W 1997 roku do fasady budynku dobudowano szklaną windę dla osób niepełnosprawnych. Obecnie w budynku znajduje się Opolski Urząd Wojewódzki oraz Urząd Marszałkowski.
3a

2

Urząd wojewódzki- obecny wygląd.

 

Ustawa o ustroju sądownictwa

W 1877 roku uchwalono nową ustawę (weszła w życie w 1879 roku): „Ustawa o ustroju sądownictwa”. Na mocy tej ustawy wprowadzono sądy obwodowe jako sądy I instancji, krajowe jako sądy II instancji oraz wyższe sądy krajowe jako sądy III instancji. Sąd Rzeszy w Lipsku był sądem najwyższej instancji.

 

Bibliografia:

Adamkiewicz J. „Etapy rozwoju opolskiego garnizonu wojskowego w latach 1740- 1945” („Almanach miejskiego Opolanin 2002”)
Bogucki A. „Komes w polskich źródłach średniowiecznych”
Dziewulski W., Hawranek F. „Opole. Monografia miasta”, 1975 r.
Hamada A. „Architektura Opola wpisana w dzieje miasta”
Idzikowski F. „Dzieje miasta do 1863”, pod red. ks. S. Baldego, 2002 r.
Kaczmarek R. „Polacy z Górnego Śląska w pułkach pruskich podczas I wojny światowej” (Biuletyn Informacyjny Uniwersytetu Śląskiego z 2014)
Kisielewicz D. „Historyczne uwarunkowania odrębności regionu Śląska Opolskiego”
Kitowicz J. „O sądach niższych szlacheckich i miejskich”
Kloch B. „Zarys dziejów sądownictwa w południowej części Górnego Śląska”
Kniejski O., Sękowski R. „Uchwały sejmiku powszechnego księstw opolskiego i raciborskiego w l. 1564- 1678”
Kowalski G.M. „Zwyczaj i prawo zwyczajowe w doktrynie prawa i praktyce sądów miejskich karnych w Polsce (XVI- XVIII w.)”
Modzelewski K. „Czy opole istniało?”
Modzelewski K. „Organizacja gospodarcza państwa piastowskiego X-XIII wiek”
Moździoch S. „Funkcje gospodarcze śląskich grodów kasztelańskich w państwie wczesnopiastowskim”
Piekosiński F. „Sądownictwo w Polsce wieków średnich”
Pobóg- Lenartowicz A. „Życie codzienne w miastach śląskich w średniowieczu”
Ptak M.J. „Sąd ziemski Księstwa Opolsko- Raciborskiego w świetle przywileju z 1531 roku”
Sękowski R. „Opole rozwój przestrzenny miasta do końca XVII wieku” (Szkice i wypisy źródłowe)
Sękowski R. „Koniec średniowiecza i kształtowanie się podstaw ustrojowych księstw opolskiego i raciborskiego” (Szkice i wypisy źródłowe)
Sękowski R. „Niełatwe sąsiedztwo. Szkice i wypisy źródłowe z dziejów stosunków sąsiedzkich na pograniczu śląsko- polskim w XVI i XVII wieku”
Spisla O. „Opole w zawierusze czasu”, 1996 r.
Tomczyk D. „Dawne pieczęcie i herb Opola” („Almanach Miejski Opolanin’98”)
Wiszniewski M. „Historya literatury polskiej”
Wójcik M.L. „Dyplomatyka księstwa opolskiego w XIII wieku”

Dawne zdjęcia pochodzą ze strony: Fotopolska.eu