Co łączy Henri Bergsona – wielkiego francuskiego filozofa, laureata literackiej nagrody Nobla z Opolem? Interesy wielkiego przodka.

Szmul Jakubowicz Sonnenberg, zwany Zbytkowerem (1727-1801)  był najbogatszym warszawskim kupcem i nadwornym bankierem Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jako liwerant (dostawca towarów) dorobił się znacznego majątku na dostawach dla wojska rosyjskiego. Jego pozycja na dworze królewskim była niezwykła, także dzięki temu, że jego żona (trzecia) – Judyta (Gitel) Jakubowicz Lewi, prowadziła w Warszawie popularny wśród śmietanki towarzyskiej salon. Była regularnie zapraszana przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego na tzw. „obiady czwartkowe”.

Nadworny malarz króla – Bernardo Bellotto, zwany Canaletto (1721-1780) – tuż przed swoją śmiercią namalował obraz, na którym uwiecznił Zbytkowera z żoną Judytą .

szmul zbytkower i judyta

Obraz Canaletto przedstawiający Zbytkowera z żoną Judytą (1780) ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Zbytkower w 1796 roku dostał od króla w dzierżawę dzisiejszą dzielnicę Warszawy: Targówek. Założył tam folwark Bojnówek, z czasem wraz z okolicznymi terenami (wsią i karczmą) przyjął nazwę Szmulowizna od imienia właściciela. Zamiast nazwy Szmulowizna na mapach topograficznych od kilkudziesięciu lat umieszcza się potoczną nazwę Szmulki. Był także właścicielem rzeźni, magazynów mięsnych, garbarni, tartaków i cegielni. Na Pradze wybudował też synagogę. W 1780 roku został mianowany przez Sejm Czterech Ziem przedstawicielem wszystkich Żydów Rzeczypospolitej. W związku z tym zakupił od królewskiego skarbu miasteczko Golędzinów i założył tam za zgodą biskupa płockiego Michała Poniatowskiego kirkut na Bródnie. Choć było to miejsce pochówku przede wszystkim żydowskiej biedoty, spoczęli tam również członkowie znanych rodzin żydowskich: Nissenbaumów, Sonnenbergów czy Bergsonów. Tam pochowano Abrahama Sterna – przodka Antoniego Słonimskiego. Na tym cmentarzu spoczął także Zbytkower. Jego grób uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej i nie przetrwał do naszych czasów. Cmentarz w czasie II wojny światowej został zdewastowany przez Niemców, którzy wykorzystali macewy do budowy dróg. Z 300 tys. grobów zachowało się zaledwie 3 tys. macew, które po wojnie posłużyły jako materiał budowlany przy odbudowie Warszawy.

Podczas ostatniego starcia zbrojnego insurekcji kościuszkowskiej, stoczonego w obronie Warszawy 4 listopada 1794 roku, po przełamaniu oporu obrońców, Rosjanie pod dowództwem gen. Suworowa, dokonali masakry ludności cywilnej Pragi. W wyniku kilkugodzinnej fali mordów życie straciło około 20 tysięcy ludzi. Zbytkower ukrył wielu mieszczan praskich, ratując ich tym samym od śmierci bądź niewoli. Wykupował także dzieci z rąk Rosjan.

Zbytkower, w roku 1798 otrzymał od króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II przywilej nabywania nieruchomości i dóbr ziemskich i w tymże roku przybył do Opola wraz z żoną Judytą z Warszawy. Nie zamieszał co prawda w Opolu na stałe, ale bywał w mieście od czasu do czasu, zakupując grunty i nieruchomości.

Henri Bergson jest potomkiem tego wielkiego finansisty tamtych czasów. Jednym z najwybitniejszych umysłów XX wieku. Twórcy intuicjonizmu podkreślającego znaczenie intuicji w procesie naukowym.

ród bergsonów

Opracowanie własne autora

Bergson w 1927 roku otrzymał literacką nagrodę Nobla jako: znak uznania dla jego jaskrawych i podtrzymujących wiarę w życie idei, a także dla wyjątkowego mistrzostwa, z jakim te idee były wcielane. Jego żoną była Louise Neuberger. Oboje zmarli w latach czterdziestych. Zapewne nigdy nie odwiedzili Opola.