Tutaj pisałam o historii pomnika żołnierzy 63 pułku piechoty poległym w I wojnie światowej.

https://tygodnikopole.pl/pomnik-63-regimentu-piechoty/

A dziś będzie o nieistniejącym pomniku feldmarszałka Moltke. Pomnik stał na zielonym skwerku przed dawnymi pruskimi koszarami przy obecnej ul. Ozimskiej w Opolu. Pomnik został odsłonięty dokładnie 30 listopada 1899 roku. Data ta była celowo wybrana,  upamiętniała bowiem udział 63 pułku piechoty w bitwie pod L’hay-Chevilly (podczas wojny prusko- francuskiej w 1870 roku).

Pomnik feldmarszałka Helmuta von Moltke, 1905 r. Fot. pochodzi ze strony: www.fotopolska.eu

Popiersie zostało wykonane z brązu w berlińskiej odlewni Gladenbecka, a umiejscowiony został na granitowym cokole. Odsłonięcia pomnika dokonał ówczesny prezydent rejencji Friedrich Ludwig von Moltke, bratanek marszałka. Podczas Plebiscytu Górnośląskiego w obawie przed zniszczeniem popiersie ukryto. Natomiast zniszczeniu uległ postument oraz barierki. Zostały zdewastowane przez żołnierzy francuskich, którzy przebywali w tym czasie w mieście. Po zakończeniu plebiscytu w 1922 roku popiersie wróciło na swoje miejsce i stało do 1941 roku. Dalej nie wiadomo co  się stało z pomnikiem. Istnieje przypuszczenie, że został przetopiony na cele militarne.

Miejsce, w którym stał pomnik feldmarszałka Helmuta von Moltke, 2018 r.

Helmuth Karl Bernhard von Moltke urodził się w 1800 w Parchimiu (Niemcy). Był uznawany za twórcę nowoczesnej operacji wojskowej. Od 1819 roku był oficerem w służbie duńskiej, od 1822 roku służył w armii pruskiej. W 1833 roku przeniesiono go do Sztabu Generalnego w Berlinie, gdzie awansował na porucznika. W 1835 roku otrzymał awans na stopień kapitana. W latach 1848- 1855 był szefem sztabu IV Korpusu, a w latach 1857- 1888 szefem Sztabu Generalnego. Dowodził między innymi w wojnie przeciwko Danii (1864), Austrii (1866) i Francji (1870- 71), co doprowadziło do powstania Cesarstwa Niemieckiego. W nagrodę za zwycięstwo w bitwie pod Sedanem, Moltke otrzymał w 1870 roku tytuł grafa. W 1867 roku zakupił majątek Krzyżowa koło Świdnicy. Przebudował pałac, założył hodowlę pstrągów, wybudował szkołę, a także wszystkim dzieciom ze wsi założył książeczki oszczędnościowe z jedną marką (a do każdej zaoszczędzonej marki dokładał kolejną). W wieku 88 lat hrabia przeszedł na emeryturę.

Portret feldmarszałka Helmuta von Moltke. Fot. pochodzi ze strony: www.wikipedia.org

Moltke jest również autorem wielu opracowań wojskowych. Napisał między innymi: ośmiotomowe dzieło „Pisma zebrane i wspomnienia”, „Holandia i Belgia w ich wzajemnych relacjach, od separacji za Filipa II do zjednoczenia za Wilhelma I” czy „Rosyjsko-turecka kampania w Europie, 1828-1829”. Moltke napisał też mało znaną publikację „Dar­stellung der innem Verhaltnisse und des gesellschaftlichen Zustandes in Polen” („Opisanie stosunków wewnętrznych i położenia społecznego w Polsce”), wydaną w Berlinie w 1932 roku. W języku polskim książka ukazała się w 1885 roku pod tytułem „O Polsce”. Na język polski przetłumaczył ją Gustaw Karpeles, żydowski dziennikarz i publicysta. Warto ją przeczytać bo przedstawia ona historię Polski okiem pruskiego generała i feldmarszałka. I wbrew pozorom Moltke wyraża się o Polsce i Polakach niezwykle pozytywnie:

„(…) twierdzić można, że Polska w 15 wieku była jednem z najoświeceńszych państw w Europie”.

„Przez długi przeciąg czasu przewyższała Polska wszystkie inne kraje Europy swoją tolerancją”

„Upadek rzeczypospolitej (…) dalsze istnienie tego państwa stało się niemożebnem i podziwiać tylko należy, że ono tak długo żyć mogło”

Moltke po wojnie stał się bohaterem narodowym, niemalże postacią mityczną. Na jego cześć powstało około 50 pomników, nazywano ulice jego nazwiskiem, również niemieckie okręty wojenne nosiły jego nazwisko. Helmuth von Moltke do dzisiaj uznawany jest jako autorytet w dziedzinie strategii. Jednym z najczęściej przytaczanych zdań feldmarszałka dotyczących strategii jest „maszerować osobno, uderzać razem”.

Zmarł w 1891 roku w Berlinie. Jego zwłoki przetransportowano do Krzyżowej (pow. świdnicki), gdzie pochowano go w rodzinnym mauzoleum, obok żony. Trumny rodziny von Moltke po 1945 roku zaginęły.

Mauzoleum w Krzyżowej w dniu pochówku Feldmarszałka von Moltke- 27.04.1891 r. Fot. pochodzi ze strony: www.dolny-slask.org.pl

Mauzoleum Feldmarszałka von Moltke w Krzyżowej, lata 1900-30. Fot. pochodzi ze strony: www.dolny-slask.org.pl

 

Jak wielkim był strategiem świadczą liczne odznaczenia i nagrody, którymi został  uhonorowany (podaję za Wikipedią):

Prusy:

Order Orła Czarnego
Order Orła Czerwonego I klasy
Order Królewski Korony I klasy
Wielki Komandor Orderu Królewskiego Domowego Hohenzollernów z Mieczami
Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Pour le Mérite
Order Pour le Mérite za Naukę i Sztukę
Krzyż Wielki Orderu Krzyża Żelaznego
Honorowy Komandor Orderu Św. Jana Jerozolimskiego (Baliwat Brandenburgii)
Odznaka za Służbę (krzyż brązowy)
Medal za Ratowanie Ginących

Cesarstwo Niemieckie:

Krzyż Wielki Orderu Albrechta Niedźwiedzia (Anhalt)
Order Wierności (Badenia)
Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej Karola Fryderyka (Badenia)
Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Maksymiliana Józefa (Bawaria)
Krzyż Wielki Orderu Henryka Lwa (Brunszwik)
Krzyż Wielki Orderu Ludwika (Hesja)
Order Zasługi Wojskowej (Hesja)
Medal Zasługi Wojskowej z Mieczami (Schaumburg-Lippe)
Krzyż Wielki Orderu Korony Wendyjskiej (Meklemburgia-Schwerin)
Krzyż Zasługi Wojskowej I klasy (Meklemburgia-Schwerin)
Krzyż Zasługi za Odznaczenie się podczas Wojny (Meklemburgia-Strelitz)
Krzyż Wielki Orderu Zasługi Piorta Fryderyka Ludwika (Oldenburg)
Order Korony Rucianej (Saksonia)
Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Świętego Henryka (Saksonia)
Krzyż Wielki Orderu Sokoła Białego (Saksonia-Weimar)
Krzyż Wielki Orderu Domowego Książęcego Sasko-Ernestyńskiego (Saksonia)
Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej (Wirtembergia)
Krzyż Wielki Orderu Korony (Wirtembergia)

Inne:

Order Annuncjaty (Włochy)
Order Świętego Andrzeja (Rosja)
Order Świętego Aleksandra Newskiego (Rosja)
Order Orła Białego (Rosja)
Order Świętej Anny I klasy (Rosja)
Order Świętego Jerzego II klasy (Rosja)
Order Serafinów (Szwecja)
Krzyż Wielki Orderu Leopolda (Belgia)
Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej (Francja)
Krzyż Wielki Orderu Sabaudzkiego Wojskowego (Włochy)
Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana (Austro-Węgry)
Krzyż Wielki Orderu Leopolda (Austro-Węgry)
Krzyż Wielki Orderu Wieży i Miecza (Portugalia)
Krzyż Wielki Orderu Słonia Białego (Syjam)
Medal Zasługi Imtiyaz z diamentami (Turcja)
Order Medżydów I klasy (Turcja)
Miecz Honoru (Turcja).

W Opolu, oprócz pomnika, Moltke miał również swoją ulicę: Moltke Straße, dzisiejsza ul. Kościuszki.

Głos Moltkego zza grobu

Znalazłam jeszcze jedną ciekawostkę dotyczącą tego niezwykłego człowieka. Otóż w 1957 roku w laboratorium Thomasa Alva Edisona odnaleziono skrzynię ze starymi cylindrami fonograficznymi, które aż do 2005 roku leżały w archiwum zapomniane. Z pomocą archeologa dźwięku Stephana Puille udało się przetranskrybować materiał dźwiękowy. Okazało się, że na nagraniach słychać głosy dwóch największych niemieckich polityków: feldmarszałka Helmutha Karla Bernharda von Moltke oraz kanclerza Ottona von Bismarcka. Ironią losu obaj panowie nie darzyli się zbytnią sympatią. Kanclerz uważał, iż feldmarszałkowi brak ogłady politycznej, nazwał go „ulicznikiem w polityce”. Natomiast Moltke w odwecie nie wspomniał ani słowem o Bismarcku w swojej książce o wojnie. Bismarck nie przyjechał także na pogrzeb generała do Krzyżowej.

Cylindry pochodzą z roku 1889 i 1890. Nagrania te są bezcenne. W październiku 1889 roku do Krzyżowej przyjeżdża asystent Edisona, Adelbert Wangemann i nagrywa 89- letniego feldmarszałka. Jest to jedyny przypadek nagrania głosu osoby urodzonej na przełomie XVIII i XIX wieku. Jak dotąd jest to najstarszy słyszalny głos na świecie.

“Ten najnowszy wynalazek pana Edisona jest naprawdę zadziwiający. Dzięki fonografowi można jeszcze raz usłyszeć głos człowieka, który już leży w grobie”- mówi Helmuth von Moltke.

Zdarzenie to pokazuje jak bardzo znaną i cenioną osobą był feldmarszałek.

Ciekawe linki

Nagranie z 1889 roku można posłuchać tutaj:

https://www.nps.gov/…/edis-05-tenhp_edison_c_E-5777_edis-93…

Całość publikacji „O Polsce” można przeczytać tutaj:

http://kronikihistoryczne.blogspot.com/2015/11/helmuth-von-moltke-publikacja-o-polsce.html

Piękne ujęcia cmentarza rodziny von Moltke w Krzyżowej:

http://www.projekt-chemini.pl/2016/04/krzyzowa-czii-wzgorze-cmentarne.html

Biografia Helmutha von Moltke:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Helmut_Karl_Bernhard_von_Moltke